Samen uit elkaar? - Scheidingsbemiddeling

Scheiden doet pijn en veroorzaakt soms heftige negatieve emoties – onbegrip, haat en nijd, pesterijen en de neiging elkaars ontwikkeling in de weg te staan. De periode waarin de beslissing tot (echt)scheiding wordt genomen is vaak zeer chaotisch en emotioneel. Verdriet, agressie en zelfverwijt wisselen elkaar af. Arbeidsverzuim kan het gevolg zijn. Voor de betrokkenen is het onder deze omstandigheden van groot belang dat zij leren inzien dat het dreigen met juridische acties en het vertalen van hun emoties in juridische rechten en plichten slechts leidt tot een patstelling, terwijl juist overleg nodig is om ernstige meningsverschillen te kunnen bijstellen.

Scheidingsbemiddeling is een beproefde methode gebleken om crisissituaties in de relationele sfeer op te lossen. Het resultaat van een scheidingsbemiddeling is veelal bevredigender dan de beslissing van de Rechter of het onderhandelingsresultaat van twee advocaten die volgens de traditionele methode van conflictoplossing ieder namens één van beide echtgenoten optreden.

U doet er verstandig aan allereerst te onderzoeken of overleg in de scheidingssituatie mogelijk is. Het verdient daarbij de voorkeur al direct een deskundige derde in te schakelen, de VFAS- scheidingsbemiddelaar. Meestal kan dan snel worden vastgesteld of bemiddeling in uw geval de aangewezen weg is.


naar boven

Wat partners overkomt

Tot aan de scheiding

Het systeem
Partners hebben gedurende de huwelijkse jaren gaandeweg een gezinssysteem opgebouwd. Kinderen die in het gezin verkeren maken deel uit van dit systeem. Het betreft hier doorgaans een gesloten systeem. Er zijn vanzelfsprekend raakvlakken met de wereld daarbuiten, het gezin op zich vormt echter een samenleving in de samenleving.

Kleine en grote meningsverschillen
In het huwelijk zullen gaandeweg kleine en grote meningsverschillen zijn ontstaan. Kleine dagelijkse geschillen kunnen ontstaan door dagelijks terugkerende verschillen die de samenlevende partners constateren in de wijze van opstaan, eten, inkopen doen, opruimen etc. Kortom de verschillende wijze waarop men in het leven staat. Zo ontstaan bijvoorbeeld kleine ergernissen over rondslingerende kleding door een verschillende opvatting over opruimen: de één vindt het handiger dat kleding binnen handbereik is op een stoel; de ander vindt dat kleding in een kast thuishoort.

Grote meningsverschillen in het huwelijk kunnen gelegen zijn in een verschillende toekomstverwachting bij beide echtgenoten ten aanzien van de vraag wat het betekent man of vrouw te zijn c.q. wat het betekent vader of moeder te zijn. Met andere woorden: een verschil van mening over wat het betekent getrouwd te zijn of wat beiden in het huwelijk verwachten te moeten geven en te zullen krijgen.

Territorium
Partners hebben territorium verworven. Zij zullen de neiging hebben hun territorium jegens elkaar te behouden, mogelijk zelfs uit te breiden ten koste van de ander. Een extreem voorbeeld: de man beheerst volledig de financiën; de vrouw neemt altijd in haar eentje de beslissingen over de kinderen.

De scheiding

De scheiding dient zich aan –een van de partners zal doorgaans signalen hebben afgegeven, soms echter ook niet. Op een zeker moment is het dan zo ver. De een wil niet langer verder met de ander. Op zo’n moment valt relatietherapie soms nog te overwegen. Wanneer therapie er niet inzit of niet tot herstel van de relatiebreuk leidt, zal het scheidingsproces worden ingezet.

Twee nieuwe gezinssystemen
Door een scheiding valt het gezinssysteem uiteen. De oude zekerheid valt plots weg. Gevoelens van grote onzekerheid komen daarvoor in de plaats. De partners hebben het gevoel volledig gefaald te hebben. Die gevoelens kunnen jegens elkaar bestaan, doch ook tegenover derden. Stressgevoeligheid neemt toe. Het uiteenvallen van het systeem en het dientengevolge ontstaan van twee nieuwe systemen zal met name door de kinderen niet worden geaccepteerd.
Ook de partner die de scheiding niet wil en zich blijft verzetten, zal zijn of haar handelwijze op hereniging en dus herstel van het gezin richten, soms bewust, vaak ook onbewust. De kans op een coalitie tussen de kinderen en de ouder die niet wil scheiden, is groot. Het scheidingsproces zal derhalve worden gekenmerkt door een veelheid van door elkaar heen lopende signalen, die niet steeds goed begrepen en geduid worden. Het kind dat na een weekeinde omgang met vader onhandelbaar terugkeert bij moeder is meestal niet onhandelbaar door wat er bij vader is gebeurd. De oorzaak ligt doorgaans in onbewust herenigingsgedrag –zijn ongenoegen en onvrede met de scheiding wordt op zo’n moment nog eens goed duidelijk gemaakt.
De overgang van het ene naar het andere systeem heeft derhalve allerlei gevolgen, die juist in de eerste fase van de scheiding tot gedragingen kunnen leiden, die vaak niet begrepen worden.

Verandering territorium
Bij scheiding wordt onvermijdelijk verandering gebracht in ieders territorium. Van deze veranderingen zal men zich vaak niet echt bewust zijn. Een voorbeeld: de vrouw moet plots aanleren haar eigen huishouding in financieel opzicht te regelen. De man verliest dus zijn controle op vrouw en kinderen in dit opzicht. De man verlangt ineens een concrete invulling van zijn relatie met de kinderen. De vrouw heeft het gevoel hier terrein te moeten prijsgeven. Het was tijdens het huwelijk niet nodig, dus waarom nu wel. Kortom: de grenzen worden verlegd.

De scheiding brengt feitelijk met zich mee dat de grenzen ook abrupt verlegd zullen worden, terwijl beide partners daar emotioneel gezien vaak nog niet aan toe zijn. Dit levert een bron van conflicten en misverstanden op. De een zal de echtelijke woning (moeten) verlaten, de ander blijft daar voorlopig nog met de kinderen. Waar dit een via de rechter afgedwongen beslissing is, leidt dat in het algemeen tot boosheid van degene die het huis uit moet en een gevoel van onmacht en onrecht. Van een overleg-situatie is dan al helemaal geen sprake meer.

Dat is onwenselijk, maar aan de andere kant: het laten voortduren van een spanningsvolle thuissituatie is natuurlijk ook ongewenst.

Het nemen van een beslissing in of in ieder geval na overleg biedt een beter uitzicht op het bereiken van een situatie waarin de partners en de kinderen weer de rust vinden om het leven toekomstgericht voort te kunnen zetten.


naar boven

De kinderen

Algemeen
Voor kinderen is een echtscheiding een zeer ontwrichtende ervaring, zelfs meer dan voor de ouders. De effecten van scheiding op kinderen kunnen van lange duur zijn. Het treft kinderen vaak in de jaren waarin zij gevormd en opgeleid worden. Natuurlijk dient hierbij aangetekend te worden dat niet de scheiding alleen een traumatische ervaring oplevert. Evenzeer kan het slechte huwelijk van de ouders op de kinderen een zeer negatief effect hebben, zodat een scheiding uiteindelijk een beter perspectief biedt.

Toch ervaren kinderen de omstandigheden na een scheiding doorgaans als minder steungevend dan de omstandigheden in een minder goed huwelijk. Bijna de helft van de kinderen van gescheiden ouders gaat de jongvolwassenheid in met veel zorgen en op een prestatieniveau dat beneden het haalbare ligt.

Uitgeput door de vroege ervaringen voor en na de scheiding van hun ouders is de weerstand vaak minder. In scheidingssituaties komt het voor dat kinderen zichzelf groot moeten brengen en zij zich verantwoordelijk voelen voor het welzijn van een van de ouders.

Aan dit alles doet niet af dat nu meer gescheiden wordt dan voorheen. Ieder kind dat geconfronteerd wordt met een scheiding maakt leed door en zal zich afvragen: ‘waarom ik?’ Aantallen brengen daar geen verandering in.

Begrijpelijk is dat de ouders in de scheidingsfase meer met zichzelf dan met hun kinderen bezig zijn. Echter, juist in deze fase hebben de kinderen ook aandacht nodig, vaak een wat andere dan men op het eerste oog zou veronderstellen.

Hoe om te gaan met kinderen in een echtscheiding
Van groot belang voor het zo goed mogelijk verwerken van de echtscheiding is dat de kinderen worden voorbereid op de scheiding en alles wat daar het gevolg van zal zijn. Leed kan niet worden voorkomen, maar er zijn wel mogelijkheden om de pijn te verminderen en de kinderen de mogelijkheid te geven leed te verwerken.

Zo mogelijk dienen beide ouders tezamen de kinderen te vertellen dat zij uit elkaar gaan. Het is daarbij beter het nieuws aan alle kinderen tezamen te vertellen dan aan ieder afzonderlijk. Kinderen hebben dan steun aan elkaar. Aansluitend kan ieder kind eventueel nog apart geïnformeerd worden op het begripsniveau dat aansluit bij de leeftijd. Ouders informeren de kinderen als het besluit vaststaat.

Wanneer de omstandigheden het onmogelijk maken dat de ouders tezamen de kinderen informeren, doet een van de ouders het, na overleg met de ander. De reden van uiteengaan wordt ook op het niveau dat aansluit bij de ontwikkelingen van het kind verteld, maar zonder daarbij één van de ouders met schuld te beladen.

De ouders zullen daarbij bij voorkeur aangeven dat zij zich verantwoordelijk blijven voelen voor het gehele gezin en dat zij zich ieder op hun eigen wijze voor de kinderen zullen blijven inzetten, ook al gaan zij ieder hun eigen weg.

Kinderen zullen sterk de neiging hebben om verzoeningspogingen in het werk te stellen. Zij willen immers niet dat het gezin uiteen valt. Maar het is natuurlijk niet hun taak om hun ouders te verzoenen. En als de echtscheidingsbeslissing definitief is, zijn hun pogingen ook nog tot mislukken gedoemd. Duidelijkheid is dus erg belangrijk. Ook is het belangrijk te weten dat kinderen vaak zichzelf de schuld geven van het feit dat ouders gaan scheiden. Het is goed dat ouders dit weten en de kinderen meteen op het hart drukken dat dat niet het geval is. Kinderen zijn niet verantwoordelijk voor de scheiding. Ook dat behoort tot de boodschap.

Tenslotte is het goed om te weten dat kinderen, die één ouder door de scheiding ‘’verliezen’’ mogelijk gaan lijden aan verlatingsangst. Zeer regelmatige contacten met de ‘’verloren ouder’’ zijn wenselijk om dit te voorkomen.

De veranderingen die gaan komen behoren met de kinderen te worden gecommuniceerd. Zij worden betrokken bij de omgangsregeling die zij met de niet dagelijks verzorgende ouder zullen hebben. Zij krijgen de nieuwe woonruimte van deze ouder zo snel mogelijk te zien. Kinderen mogen ook suggesties doen. Zij moeten het gevoel krijgen een actieve plaats te hebben in het proces. Dat maakt hen tot actief deelnemer, in positieve zin, in plaats van passief slachtoffer in een oeverloze crisis. Zij zijn echter niet verantwoordelijk voor de te nemen beslissingen. Dat zijn en blijven de ouders.

Ouders moeten kinderen actief toestaan van beide te blijven houden. Het gaat hier om de individuele integriteit van het kind zelf. Die dient door beide ouders gerespecteerd te worden, hoe moeilijk dat ook op te brengen is. De eigen haat, het verdriet of rancune behoort achtergesteld te worden ten opzichte van het belang van het kind bij het behoud van een relatie met beide ouders.

Deskundigen kunnen ouders helpen de hierboven geschetste rol naar behoren te blijven vervullen. Waar de ouders daar niet of ten dele slagen kan de kinderen ook rechtstreeks hulp geboden worden. Behalve acute symptoombestrijding zal hulp er mede op gericht moeten zijn het kind inzicht te verschaffen in het proces dat zich afspeelt. De te bieden hulp is sterk leeftijdsafhankelijk en hangt vervolgens ook van het individuele geval af.


naar boven

Scheidingsbemiddeling

De VFAS-scheidingsbemiddelingsmethode voorziet in een begeleiding van de partners zowel op zakelijk/juridisch terrein, als op relationeel gebied: het op gang brengen van de verwerking en het vestigen van een nieuw communicatiemodel.

De scheidingsbemiddelaar begeleidt als neutrale , doch wel betrokken, derde het proces van overleg en onderhandeling tussen de echtgenoten en verschaft informatie om de echtgenoten in staat te stellen zelf beslissingen te nemen. Partijen staan niet tegenover, doch naast elkaar. De bemiddelaar speelt daarbij een belangrijke rol. Hoe vaak ontaarden scheidingen vanwege de hoog oplopende emoties van boosheid, teleurstelling of frustratie niet in afschuwelijke familiedrama’s, waarbij de echtgenoten elkaar nog gedurende vele jaren na de scheiding het leven zuur maken. Omdat dit gedrag stereotiep is voor een niet goed verwerkte (echt)scheiding wordt in de bemiddeling ook aan de emotionele aspecten van de (echt)scheiding aandacht besteed. Indien de echtgenoten voldoende informatie hebben over de motieven van degene die de scheiding wil, de oorzaak en ieders aandeel daarin, komt het acceptatieproces beter op gang. Dit werkt rustgevend en vereenvoudigt de gesprekken en onderhandelingen met de echtgenoten over de afwikkeling van de scheiding.

Het feit dat de echtgenoten daarbij in staat zijn de gevolgen van de (echt)scheiding zelfstandig te regelen, vergroot de acceptatiegraad en de duurzaamheid van de onderlinge afspraken.

De partnerrelatie eindigt, de ouderrelatie dient herzien te worden. Nieuwe afspraken, die voor de toekomst gelden, worden gemaakt. De zorg- en omgangsregeling rond de kinderen krijgt in bemiddeling ruimschoots
aandacht.

Natuurlijk kan een methode niet in alle gevallen uitkomst bieden: de zakelijke of relationele problemen kunnen zo gecompliceerd zijn dat extra hulp voor beide of één van de partners nodig is. De bemiddeling kan in zo’n situatie tijdelijk worden onderbroken of beëindigd. Ook is denkbaar dat extra hulp aan de bemiddeling wordt toegevoegd.

Essentie (echt)scheidingsbemiddeling VFAS-methode
- Zelf verantwoordelijkheid leren dragen
- Neutrale begeleiding bij de regeling van de gevolgen van de scheiding zoals:
  • Partneralimentatie
  • Zorg- en omgangsregeling kinderen
  • Kinderalimentatie
  • Boedelscheiding
  • Afrekening huwelijkse voorwaarden
  • Pensioenverevening
- Gepaste aandacht voor emotionele aspecten
- Vergroting acceptatie van de scheiding voor beiden
- Vergroting duurzaamheid van afspraken
- Vestiging van een werkbare relatie tussen gescheiden/scheidende ouders

De VFAS en/of de bij de VFAS aangesloten scheidingsbemiddelaars kunnen u geen garantie geven dat er "goed" gescheiden zal worden. Daartoe is de medewerking van de beide partners nodig, in combinatie met de inspanningen van de bemiddelaar. De echtscheidingsbemiddelaar garandeert dus geen resultaat.


naar boven

De VFAS scheidingsbemiddelaar

Een scheidingsbemiddelaar, aangesloten bij de VFAS (Vereniging van Familierecht Advocaten en -Scheidingsbemiddelaars) is een persoon die niet alleen op de hoogte is van de juridische aspecten van een (echt)scheiding, maar ook is toegerust om scheidingsproblemen van echtgenoten te analyseren. De VFAS- scheidingsbemiddelaar is ervaren in het hanteren van psychologische en sociale problematiek rond het scheidingsproces. De VFAS-scheidingsbemiddelaar is door ruime ervaring in de familierechtelijke aangelegenheden in staat de partners objectieve juridische informatie te verschaffen en hen alternatieven voor te leggen, om zo tot een goede regeling van de gevolgen van de echtscheiding te komen op zakelijk gebied. Door gesprekken van de VFAS-scheidingsbemiddelaar met beide partners wordt beter inzicht verkregen in de onderliggende relationele problematiek en de daarbij behorende communicatie- en gedragspatronen. Daardoor zijn bij een scheiding de geschilpunten beter in kaart te brengen, hetgeen de emotionele verwerking bevordert. Scheiden geeft nu eenmaal zowel emotionele als juridisch/zakelijke problemen. De VFAS heeft een eigen opleiding met nascholingsdagen om ervaren familierechtadvocaten te trainen in het bevorderen van een goede communicatie tussen de partners, waardoor escalatie vermeden en overleg over de wederzijdse wensen en behoeften mogelijk wordt. Er zijn veel methoden om te onderhandelen. Eén daarvan – de door de VFAS in bemiddeling toegepaste methode – is de Harvard-methode, die uitgaat van onderhandelen op basis van belangen en niet op basis van standpunten. Wil een voorstel de kans hebben geaccepteerd te worden, dan dient het ook aan te sluiten bij de belangen van de ander. De bemiddelaar helpt een aantal mogelijke oplossingen overzichtelijk te maken. Vaak kennen partijen elkaars belangen niet, zodat ze daar ook geen rekening mee hebben kunnen houden bij het formuleren van een voorstel.

Samengevat beschikt de VFAS-scheidingsbemiddelaar over de navolgende vaardigheden:
  • Inzicht in de relationele problematiek;
  • Basale communicatie vaardigheden als actief luisteren, vragen stellen en het letten op non-verbale communicatie;
  • Conflictbeheersingtechnieken;
  • Bemiddelingsvaardigheden zoals juiste houding en een goed begrip van ethische dilemma’s;
  • Methodisch onderhandelen;
  • Praktisch inzicht in en ervaring met de zakelijk in een echtscheiding opkomende problemen en een gedegen juridische kennis;
  • hij/zij kan de gemaakte afspraken juridisch goed formuleren en vastleggen en hij/zij kan de echtscheiding door de rechtbank laten formaliseren.
Bemiddelen op basis van verminderd tarief op grond van een toevoeging verstrekt door de Raad voor de Rechtsbijstand is onder omstandigheden mogelijk. De VFAS-scheidingsbemiddelaar kan u daarover informeren.

 
Disclaimer | Toscani 2005